غير آن دانسته‌اند . طبيعت آن : گرم و خشك در دويّم . افعال و خواص آن : محلل و جاذب الوبا و القوبا جهت رفع اذيت و با و اكثر امراض جلديه مانند قوبا و بهق و جرب نافع و خوردن برگ پخته آن و آشاميدن آب نقوع تخم آن و ضماد ساييده جرم آن به تنهايى و يا با اندك گوگرد زرد خالص كه به هندى امله سار نامند و يا با اندك قيقهر كه به هندى رال گويند نافع به شرط تكرار عمل و مداومت بدان چند روز و چون آن را در ظرفى كرده در جاى گرم مانند پشت اجاغ تا يك هفته بگذارند تا خوب بخيسد و به جوش آيد پس بسايند به تنهايى و يا با ادويه مناسبه بر قوبا ضماد نمايند انفع است و ضماد ساييده آن با آب ليمو جهت برص با تكرار استعمال نافع و كوبيده بيخته آن با ماست ممزوج كرده در آفتاب گذارند تا به جوش آيد جهت داء الثعلب كه موخوره نامند و قوبا را نيز نافع با تكرار عمل كه اولّا موضع علت را خوب بمالند كه سرخ و قريب به خون‌آلود گردد پس بمالند و خوردن برگ پخته آن به طريق مسلوق از براى دفع و با و امراض مذكوره مجرب چنانچه نقل است كه در سالى در بنگاله قحطى افتاده و در قريه‌اى از قراى آن و با به هم رسيد و مردم آن قريه به كوهستان حوالى آن رفتند كسانى كه اين گياه را خوردند از و با نجات يافتند و كسانى كه نخوردند اكثر هلاك شدند و ضماد پوست بيخ آن با ثمن وزن آن زاج سفيد با آب ليمو كه خوب نرم بسايند و اندك رقيق باشد جهت رفع قوبا مجرب با تكرار عمل و خوردن آن نيز كه حب بسته مقدار يك توله آن را ناشتا بلع نمايند تا سه روز و بعضى را يك دو دست اجابت مىنمايد امّا بايد كه آنچه براى خوردن است زاج آن را بريان نموده باشند و وزن آن كم باشد كه در يك توله پوست و بيخ آن يك ماشه زاج باشد بلكه از اين هم كمتر در بعضى امزجه و آن بسيار تلخ مىباشد العلم عند الله . فصل الجيم مع اللام جلّاب به ضم جيم و فتح لام مشدده و الف و باى موحده . ماهيت آن : از جمله اشربه است كه جهت تقويت قلب و رفع خفقان و توحش و ماليخوليا و امثال اينها ترتيب مىدهند و با عرقهاى مناسبه مىآشامند . دستور ساختن آن آنست كه بگيرند نبات سفيد و يا شكر سفيد مقدار يك من و با سه من گلاب به آتش ملايم بجوشانند و كف آن را بگيرند و صاف نمايند تا به نصف رسد پس يك درهم زعفران به گلاب سوده داخل نمايند و در ظرفى نگاه دارند و عند الحاجت با آب سرد و يا با يكى از عرقهاى مناسبه حل كرده تخم بالنگو و يا فرنجمشك و يا ريحان و يا امثال اينها بر آن پاشيده بنوشند و اگر حرارت در مزاج غالب باشد بزرقطونا بر آن بپاشند و اگر برودت غالب باشد عنبر و مشك از هر يك دو دانگ داخل جلاب نمايند در آخر طبخ جلّاب طبى عبارت از همين است . چلاپا به فتح جيم عجمى و لام و الف و فتح باى فارسى و الف از ادويه جديده است كه در ارض جديد در بلده مسمى به چلاپا يافت مىشود و اطباى آن بلد خواص آن را يافته به بلدان ديگر برده و به انگليسى جلب نامند . ماهيت آن : بيخ گياهى است اغبر و كهنه آن مايل به سياهى در شكل فى الجمله شبيه به شلغم و چغندر كوچكى و متوسطى بىطعم و رايحه غالبى كه مستكره طبيعت باشد و آن را بريده و يا چهار شق نموده خشك كرده از آنجا مىآورند . طبيعت آن : گرم و خشك در دويّم . افعال و خواص آن : با قوّت مسهله بيغايله و اندك قابضه و غير مستكره طبيعت چنانچه ريوند راست و خطرى كه مازريون و غير آن دارند ندارد و احداث گرمى نمىنمايد و جهت اكثر امراض مانند صداع كهنه و صرع و نوازل قديمه و سرفه كهنه و حميات مزمنه و وجع گرده و ظهر و عرق النساء و مفاصل و قولنج و استسقا و يرقان و امثال اينها نافع و طريق استعمال آن جهت اسهال آنست كه مقدار يك درهم تا يك مثقال آن را نرم كوبيده بيخته با پنج مثقال گلقند سرشته بخورند و بالاى آن عرق رازيانه و يا انيسون بياشامند كه معين بر عمل آنست و از براى رفع امراض معجون آن با ادويه مناسبه و نيز نقوع آن در آب كه يك شبانه روز آن را نيم كوفته در آب بخيسانند و صاف نموده با شكر و يا با شربت ورد و يا با شربت بنفشه و يا امثال اينها به حسب حاجت بياشامند . مقدار شربت آن : از نيم درهم تا دو درهم . بدل آن : مچوقان است كه آن نيز از ادويه جديده است و در حرف الميم خواهد آمد . جلد به كسر جيم و سكون لام و دال مهمله به فارسى پوست و به هندى چمژه و كهال نيز نامند . ماهيت آن : معلوم است و بهترين آن جهت اكل پوست بره و بزغاله يك ساله فربه است و الذ همه پوست مرغ فربه پخته است . طبيعت آن : به حسب هر حيوانى مختلف مىباشد و نسبت به